هفت روز هفته
چندین سال پیش که به یکی از نوارهای ضبط شده از کلاسهای شاد روان حاخام یهوشوع نتن الی گوش میدادم اشاره گذرایی از طرف ایشان، بزرگترین علامت سئوال را درمغز من بوجود آورد. این موضوع که نشان از تاثیر قوانین یهودیت بر فرهنگ ایران را دارد ولی در طی سالیان سال با وجود آنکه سعی شده هر گونه ارتباط وتاثیر ایدئولوژی یهودیت در فرهنگ ایران برای مردم پوشیده بماند ولی نکاتی در فرهنگ روزمره ما ایرانیان وجود دارد که از نظر مسئولین وقت به دور مانده وبه مرور زمان با عادی شدن آن در بین مردم کسی نسبت به آن کنجکاوی نشان نمیدهد ولی با کمی دقت این ارتباط بخوبی روشن میشود. یکی ازاین موارد که ما روزانه با آن سروکار داریم روزهای هفته است واگر بخواهیم دراین مورد کمی تحقیق کنیم اولین سئوال شاید این باشد که چرا هفته هفت روز است ویا بر چه معیاری روزهای هفته را نام گذاری کرده اند، اما قبل از اینکه این مسئله روزمره ساده را بطور خلاصه بررسی و سئوال بزرگ خود را مطرح کنیم یک سری اطلاعات اولیه کمک بزرگی در طرح و روشن شدن میکند.
قبل از اینکه مروری ساده بر فلسفه نام گذاری ایام هفته داشته باشیم برای آن گروه که با نامهای مورد استفاده در فلسفه یهود آشنایی ندارند آگاهی به تعدادی اسامی ضروری است و مهمترین واساسی ترین آن قبالا است که تحت الفظی در فارسی علم ماورائ طبیعه مینامند ومنبعی که بتوان در مورد این علم به مطالعه پرداخت کتاب زوهر است که به اکثر زبانهای زنده چاپ گردیده است .
با آگاهی از اینکه در دوران قرون وسطی دانشمندان را به خاطر اینکه اعتقاد داشتند زمین گرد است ونه مسطح و برروی شاخ گاو هم قرار ندارد محاکمه میکردند وآنان را میسوزاندند و اعراب دختران خود را زنده زنده به گور میکردند. ولی قرنها پیش از این دورانِ سیاه تاریخ بشری عالمان یهودی از طریق یاد گیری علم قبالا از منظومه شمسی وعلم ستاره شناسی وتاثیرات نجومی سخن میگفتند که حتی پژوهشگران امروز را شگفت زده کرده است. اطلاعاتی که دیگران با اقتباس وکپی کردن ازدانشمندان یهود و قبالیستها ( عالمین علم قبالا ) با القاب جعلی به پیروان خود ارائه میدادند، که یکی از این موارد استفاده از رموز قبالا نام گذاری اسامی روزهای هفته در زبان لاتین میباشد که مبحث جداگانه ای نیاز است که از طریق قبالا این نامگذاریها را شرح داد.
کتاب مقدس توراه (تورات) با چگونه آفریده شدن دنیا شروع میشود وتوضیح میدهد که آفرینش آسمان وزمین ومتعلقاتش در شش روز صورت گرفته و خداوند روز هفتم را که کار آفرینش دنیا را به پایان رسانده بود مقدس مینامد وآن را تعطیل میکند. ( لازم به تذکر است که معیار روز در ابتدای آفرینش بر مبنای روز 24 ساعت ما نبوده چرا که مبدا زمانی که ما استفاده میکنیم بر اصل گردش ماه به دور کره زمین وگردش این دو به دور خورشید صورت میگیرد ولی در توراه آفرینش خورشید وستارگان در روز چهارم آفرینش صورت گرفت، از همین رو شش روز آفرینشی که در توراه بیان میشود بر طبق معیار زمانی که ما با آن زندگی میکنیم کاملاً متفاوت بوده و هر روز آفرینش میتواند میلیونها سال باشد).
خداوند روز هفتم را مقدس کرد و آن را شبات ( شنبه ) نام نهاد از این رو در قانون یهود روز شبات از تقدس والائی بر خوردار است و یکی از ده فرمان توراه، مقدس نگه داشتن شبات است، از این رو یهودیان متدین از روز آدینه برای استقبال روز شبات خود را آماده میکنند در محله های یهودی نشین در کشورهای مختلف و یادر کشور ایسرائل هر روز آدینه جنب وجوش خاصی در بین یهودیان به چشم میخورد، خرید نان مخصوص شبات، کیک و شیرینی و میوه نوبرانه،خرید گل و پختن غذاهای مخصوص، آماده کردن لباس شبات و... همگی شبیه به استقبال رفتن داماد به وصال عروس است. با نزدیک شدن به غروب، یهودیان متدین دست از کار روزمره میکشند و زنان یهودی با مهیا کردن خانه برای جشن شبات و برافروختن شمعهای مخصوص به پیشوازاین روز مقدس میروند. شب شبات یهودیان با لباسهای تمیز ومخصوص شبات به کنیسا میروند وبا خواندن دعا وسرود جشن خود را آغاز میکنند وسپس به خانه های خود میروند تا در کنار اعضای خانواده به جشن شبات ادامه دهند و اگر غریبی در شهر باشد درب هر خانه یهودی بر روی او باز است. همه اعضای خانواده بر سر سفره شبات جمع میشوند وبزرگ خانواده دعای مخصوص خوردن غذا را میخواند وپدر ومادرها بچه های خود را دعا میکنند سپس با دعای مخصوص بر روی نان و نمک سفره شبات لبریز از غذاهای مخصوص شبات میشود و اگر شب شبات از کنار خانه یهودیان متدین رد شوید صدای خواندن سرود و شادی به گوش میرسد، بچه ها در کنار سفره برای حاضرین از داستانهای توراه صحبت میکنند ودر این بین سفره شبات از انواع غذاها و میوه وکیک و شیرینی پر وخالی میشود و این جشن تا 24 ساعت ادامه دارد وبا غروب آفتاب در روز شنبه و مشاهده ستارگان در شب یک شنبه خاتمه مییابد. این مراسم در بین یهودیان هزارن سال است که اجرا میشود وشاید بهتر است بگوییم یکی از مهمترین قسمت زندگی یک یهودی مراسم شبات است روزی که تمام خانواده در کنار هم هستند ودور از هر گونه کار ودرگیری اجتماعی بایستی طبق قانون توراه در نهایت شادی از این روزکمال استفاده را ببرند، استراحت و مطالعه کنند وشاد باشند، و این امر شاد بودن در روز شبات چنان اهمیتی دارد که حتی حدای ناکرده اگر کسی در این روز از دنیا برود نمیتوان برایش عزاداری وگریه کرد.
از این جهت تقدس روز شبات یک رکن اساسی در آیین یهود به شمار میرود ویک هدف است بدین جهت بر طبق قانون یهودیت شمارش روزهای هفته میبایست بر مبدا روز شبات قرار گیرد چرا که روزهای هفته وکار وتلاش در شش روز به هدف رسیدن به روز شبات صورت میگیرد و اگر بخواهیم خیلی مختصر از دید قبالا به این مسئله بنگریم زندگی انسان از تولد حضرت آدم تا آخرت دنیا زمانی گذرا است ولی سپس زمان حیات جاویدان فرا میرسد و شبات در این دنیا نمونه ای از حیات جاویدان میباشد وچون یکی از اصول دین یهود اعتقاد به آخرت و زنده شدن مردگان میباشد، لذا هدف از این زندگی برای تکامل ورسیدن به هدف عالی و جهان آتی است، از این رو طبق قبالا لذت وشادی وآزادی فکر در روز شبات 60/1 ( یک شصتم ) از لذت و شادی در دنیای آینده است، به همین جهت هدف اصلی و تکامل بشریت و رسیدن به حد کمال در آخرت است واین را میبایست در طی زندگی مد نظر قرار داد، بنابراین طبق قانون توراه در ذکر نام هر روز هفته میبایست مشخص شود که چند روز از شبات گذشته است و هر روز به امید رسیدن به شبات کار وتلاش کرد دقیقا همان روز شماری که ما در تقویم ایرانی و عربی داریم با این تفاوت که در روز شمار عربی کلمه شبات (شنبه) ذکر نمیشود ولی در ایران دقیقاً طبق قانون توراه روز شمار هفته در تقویم با ذکر شنبه صورت میگیرد که با دانستن خلاصه ای که ذکر شد از نظر عبری وقانون یهود ذکر شبات در روز شمار هفته قابل درک است ولی در مورد ایران این سئوال مطرح میشود که بر چه اصلی نام گذاری روزهای هفته دقیقاً بر طبق قانون یهود بوده وحال اینکه در ایران وکشورهای عربی آدینه (جمعه ) روز مقدس میباشد و مبدا قرار دادن روز شنبه در شمارش روزهای هفته در تقویم ایران یکی از علامتهای سئوال بزرگی است که احتیاج به تامل وتفکر دارد.
در تقویم عبری موضوع دیگری مشاهده میشود که اطلاع از آن رابطه دیگری بین یهودیان با تاریخ ایران را برای ما روشن میکند که در هیچ کلاس تاریخ در باره آن به دانش آموزان یاد داده نشده وهیچ معلم ویا استاد تاریخی در جریان آن قرار نگرفته است ولی میتواند در جواب به علامت سئوال بزرگی که داریم مارا کمک کند.
در توراه اسامی ماهای سال با شماره مشخص میشود و نامی ندارند، برای مثال ماه اول یا ماه دوم و الا آخر ماه دوازدهم اما امروزه در تقویم عبری مشاهده میکنیم که ماهای عبری نام گذاری شده مثلاً ماه اول نیسان و یا ماه دوم ایار تا ماه دوازدهم که اَدار نام دارد که آگاهی از این نامگذاری یکی دیگر از مواردی است که احتیاج به تامل ودوباره نگری در تاریخ واقعی ایران را الزامی میکند و برای بررسی در این مورد یک مرور جزئی بر قوانین یهود دلیل این مسئله برایمان روشن میشود که چرا در توراه ماههای سال به صورت شماره مشخص میشود ولی در تقویم عبری این ماهها نام دارند.
یکی از قوانین یهود که میتوان گفت شالوده نظام بشری است ودر توراه از آغاز به کرات به آن بر میخوریم مسئله قدر شناسی است که به ما یاد داده شده که همیشه نسبت به هر کس ویا هر چیزی که باعث کمک ونجاتمان میشود سپاسگزار وقدر شناس باشیم در میان نمونه های بسیار زیادی از قدر شناسی واهمیت آن در توراه که میتواند برای بشریت سرمشق باشد میتوان از نام بزرگترین رهبر وپیغمبردنیا حضرت موسی ( موشه ) شروع کنیم، با وجودی که اسم آن حضرت یقوتیهل بود اما در توراه فقط از نام موشه برای ایشان استفاده شده، نامی که توسط دختر فرعون مصر برای وی انتخاب شده بود و دلیل استفاده از این نام برای شخصیت بزرگی که با نظام وفرهنگ آن زمان مصر در جنگ بود در وهله اول سئوال انگیز وسپس عبرت انگیز میباشد. هنگامی که فرعون دستور قتل نوزادن پسر یهودی را صادر میکند مادر یقوتیهل اورا که شیر خوار بود در سبدی میگذارد و به رود نیل میاندرزد، میریام خواهر یقوتیهل نیز دنبال سبد میرود تا ببیند عاقبت او چه میشود در آن هنگام دختر فرعون مصر بتیا که در نیل آب تنی میکرد سبدی که یقوتیهل در آن بود را پیدا میکند وبا دیدن کودک درون سبد او را از آب میگیرد وسپس به فرزندی خود در آورده وبر خلاف رای فرعون از او نگهداری وسرپرستی میکند و به یاد آنکه اورا از آب گرفته بود برای وی اسم موشه که معنی " از آب گرفته شده " را انتخاب میکند، از این جهت برای نشان دادن حس قدر شناسی از بتیا دختر فرعون مصر برای نجات یقوتیهل در توراه از نام موشه استفاده میشود واین تنها اسمی است که برای وی تا به امروز استفاده میشود.
یهودیان پس از خرابی بیت المقدس که در حدود 2500 سال پیش توسط بخت النصر صورت گرفت به اسارت رفتند و سپس توسط کوروش کبیر آزاد گردیدند وی به یهودیان آزادی کامل دادتا آنان بتوانند در هر جا وبه هر کاری که مایل هستند مشغول شده وبدون هیچ محدودیتی زندگی کنند کوروش کبیر در تمام امپراطوری ایران اعلام کرد که خدای یهود حقیقت است و اجازه داد که بیت المقدس یهود باز سازی شود از این رو رهبران یهودی برای قدر شناسی از اقدامات بشر دوستانه کوروش کبیر وآزادی یهودیان در ایران وبرای اینکه در تاریخ همیشه برای مااین واقعه زنده بماندوکمکهای کوروش کبیر را فراموش نکنیم دستور دادند که اسامی ماهای تقویم عبری با نامهای ایرانی خوانده شود تا بدین طریق قدر شناسی خود را نسبت به این ابر مرد تاریخ نشان داده باشیم ونشانه ای باشد که نسلهای بعد از طریق نامهای ایرانی در تقویم عبری به این مسئله آگاهی یابند که اجداد آنان توسط کوروش آزاد شدند وخدمات او را فراموش نکنند وتا به امروز یهودیان وفاداری وقدر شناسی خود را نسبت به کوروش کبیر در هر فرصتی ومناسبتی ابراز کرده اند.
با تمام اقداماتی که در طی قرنهای متمادی صورت گرفته تا اثرات دین و قوانین یهود در فرهنگ ایران پنهان بماند مسائلی حساس وسئوال برانگیز در بطن تاریخ وجود دارد که اگر دور از غرض ورزی و عادلانه به آنان دقت کرده ودر حول وحوش آنان تحقیق کنیم آنگاه نظرمان به روی واقعی سکه متوجه میگردد و این سئوال را پیش میکشد که آیا همانطور که یهودیان برای یاد آوری و قدر شناسی از ایرانیان نامهای فارسی برای ماه های خود وارد تقویم عبری کرده اند آیا ایرانیان نیز با توجه به رابطۀ خاص خود با یهودیان نام روزهای هفته را از آنان اقتباس کرده وبه فرهنگ خود وارد نمودند؟؟؟؟؟؟؟؟؟
משה فرزاد
لس آنجلس July 2002
